Door Adam Ziolo 1. Inleiding
In veel organisaties, zoals Seveso-bedrijven en ondernemingen in de infra- en energiesector, geldt de Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) als het sluitstuk van het risicobeheersingsproces. Vlak voordat het werk begint, bekijkt de medewerker de actuele situatie en controleert hij of de werkzaamheden veilig kunnen worden gestart.
Maar wat gebeurt er wanneer de medewerker tijdens die laatste controle een risico niet herkent dat de werkgever eerder ook niet concreet heeft geïnventariseerd? Kan de werkgever zich dan beroepen op het feit dat een LMRA is uitgevoerd?
Die vraag kwam aan de orde in een procedure bij de rechtbank Midden-Nederland over een boete na een ernstig arbeidsongeval. Een servicemonteur verloor een deel van zijn vinger, terwijl zijn werkgever beschikte over een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) met een functiegerichte risicoanalyse, algemene veiligheidsregels, toolboxen en een verplichte LMRA.
De uitspraak laat zien waar de juridische grens van de LMRA ligt. Een LMRA kan een tekortkoming in de voorafgaande risicobeheersing signaleren, maar niet met terugwerkende kracht herstellen.
2. De juridische plaats van de LMRA
Een LMRA is een korte beoordeling van de actuele werksituatie, direct vóór aanvang van het werk. De medewerker controleert of zich nieuwe of afwijkende risico’s voordoen.
De Arbowet kent de LMRA niet als zelfstandige wettelijke verplichting. De primaire verantwoordelijkheid ligt bij de werkgever. Die moet de arbeidsrisico’s schriftelijk inventariseren en evalueren, inclusief de gevaren en risicobeperkende maatregelen (artikel 5 lid 1 Arbowet), en in een plan van aanpak vastleggen welke maatregelen binnen welke termijn worden uitgevoerd (artikel 5 lid 3 Arbowet). Daarnaast moet de werkgever werknemers doeltreffend informeren over de werkzaamheden, de risico’s en de beheersmaatregelen (artikel 8 lid 1 Arbowet) en toezien op de naleving van de gegeven instructies en voorschriften (artikel 8 lid 4 Arbowet).
De LMRA komt pas daarna in beeld: als laatste controle op de werkplek, niet als vervanging van de RI&E.
3. Het ongeval
Een servicemonteur verrichtte werkzaamheden bij een klant. Om een storing te verhelpen, moest hij werken aan een meterkast die schuin tegenover een automatische schuifdeur stond. De monteur opende eerst de ene en vervolgens de andere deur van de meterkast. Terwijl hij de tweede kastdeur nog vasthield, ging de automatische schuifdeur open. Zijn hand raakte bekneld tussen beide deuren. Hij verloor daarbij het topje van zijn rechterwijsvinger en liep blijvend letsel op (Rechtbank Midden-Nederland 31 maart 2020, ECLI:NL:RBMNE:2020:1284).
De Nederlandse Arbeidsinspectie onderzocht het ongeval en legde de werkgever een boete van € 21.750 op wegens overtreding van artikel 3.17 Arbobesluit. Deze bepaling ziet onder meer op het voorkomen en, wanneer dat niet volledig mogelijk is, zoveel mogelijk beperken van beknellingsgevaar.
De werkgever was het niet eens met de boete en beriep zich op de veiligheidsmaatregelen die binnen de organisatie waren getroffen, namelijk de LMRA.
4. Het standpunt van de werkgever (verweer)
De werkgever beschikte over een RI&E met een functiegerichte risicoanalyse voor servicemonteurs. Daarin was onder meer aandacht besteed aan het werken op externe locaties. Ook golden zogenoemde Cardinal Rules en hadden werknemers toolboxen ontvangen over het werken op onbekende locaties. Daarnaast moesten servicemonteurs bij iedere opdracht een LMRA uitvoeren.
Volgens de werkgever had de monteur voorafgaand aan het werk zowel de meterkast als de directe omgeving beoordeeld. De automatische schuifdeur bevond zich volgens de werkgever buiten zijn werkradius. De monteur hoefde daarom bij de uitvoering van zijn LMRA geen rekening te houden met die deur.
Met dit verweer stelde de werkgever dat de RI&E, veiligheidsregels, toolboxen en LMRA samen voldoende waren om het beknellingsgevaar te beheersen.
De rechter volgde die redenering niet.
5. Waarom de LMRA niet voldoende was
De rechter stelde vast dat de werkgever het risico van beknelling bij werkzaamheden in de buurt van automatische schuifdeuren niet voldoende had geïnventariseerd in de RI&E (RI&E ex art. 5 Arbowet).
De functiegerichte risicoanalyse in de RI&E vermeldde wel algemene risico’s van werkzaamheden bij klanten, maar behandelde dit specifieke beknellingsgevaar niet. Daardoor ontbrak ook een veilige werkwijze voor werkzaamheden bij een meterkast naast een automatische schuifdeur. De medewerker moest tijdens het uitvoeren van de LMRA dus zelf een gevaar herkennen waarvoor de werkgever vooraf geen specifieke RI&E en geen daarop afgestemde werkwijze had ontwikkeld.
Juist daarin ligt de juridische grens.
De rechtbank beschouwde de LMRA wel als een geschikte algemene methode om risico’s te signaleren. Zij kon echter niet compenseren dat het concrete beknellingsgevaar vooraf onvoldoende was geïnventariseerd en dat daarvoor geen veilige werkwijze was ontwikkeld.
De LMRA kon daarom niet alsnog herstellen wat in de RI&E en de daarop gebaseerde functiegerichte risicoanalyse ontbrak.
6. Wat deze uitspraak juridisch betekent voor werkgevers
De uitspraak betekent niet dat een LMRA geen waarde heeft. Zij betekent evenmin dat iedere RI&E alle denkbare situaties tot in het kleinste detail moet beschrijven.
Van een werkgever mag wel worden verwacht dat hij de risico’s inventariseert die redelijkerwijs uit de werkzaamheden en de omstandigheden kunnen voortvloeien. Bij werkzaamheden op wisselende locaties kan dat vragen om aanvullende analyses, werkafspraken of instructies voor herkenbare en voorzienbare gevaren. De LMRA kan vervolgens worden gebruikt om te controleren of de actuele situatie nog overeenkomt met de vooraf georganiseerde risicobeheersing.
Wat de LMRA niet kan, is de wettelijke verantwoordelijkheid omdraaien.
De werkgever kan niet volstaan met een algemene RI&E en vervolgens van de medewerker verwachten dat deze tijdens een korte controle alle ontbrekende risico’s zelf ontdekt en beheerst. De LMRA mag daarom niet worden gebruikt als overdracht van de zorgplicht naar de werkvloer. Het grootste juridische risico van de LMRA is dan ook niet het instrument zelf, maar de verwachting dat de medewerker daarmee tekortkomingen van de organisatie opvangt.
7. Waar het governance-risico ontstaat
Voor management is niet alleen van belang óf medewerkers een LMRA uitvoeren, maar vooral wat de organisatie vooraf heeft geregeld. Zijn de risico’s voldoende specifiek onderzocht, is een veilige werkwijze bepaald en weten medewerkers wanneer zij moeten stoppen of escaleren? Vanuit governanceperspectief moeten terugkerende bevindingen uit LMRA’s worden teruggebracht naar de RI&E, taakanalyse en werkinstructies.
Wanneer medewerkers regelmatig dezelfde onverwachte risico’s signaleren, kan dat wijzen op een tekortkoming in de voorbereiding.
8. Conclusie
De LMRA is een waardevolle laatste controle, maar zij kan de RI&E van de werkgever niet vervangen. De wet legt de verantwoordelijkheid voor het inventariseren en evalueren van arbeidsrisico’s bij de werkgever. Een medewerker kan met een LMRA controleren of de actuele situatie veilig is, maar hoeft niet op het laatste moment tekortkomingen in de werkgeversverplichtingen te herstellen. De beslissende vraag is daarom niet of een LMRA-formulier is ingevuld. De vraag is of de organisatie vóór die laatste controle voldoende heeft gedaan om het werk veilig te kunnen uitvoeren.
De LMRA vervangt de RI&E niet en kan evenmin achteraf herstellen dat een concreet risico daarin onvoldoende is geïnventariseerd.
Volgende week dinsdag publiceer ik, naar aanleiding van een strafzaak over een dodelijk arbeidsongeval, een artikel over de vraag: wanneer wordt het ontbreken van een LMRA juridisch relevant?
Over mij
Ik ben Adam Ziolo, hogere veiligheidskundige en jurist (mr.), gespecialiseerd in de Arbowet en Seveso-wetgeving.
Ik help organisaties om complexe wet- en regelgeving te vertalen naar concrete keuzes in de praktijk. Mijn focus ligt op aantoonbare risicobeheersing, bestuurdersverantwoordelijkheid en de vraag wanneer compliance op papier ook juridisch standhoudt. In mijn loopbaan werkte ik als EHS-specialist en EHS-manager in de procesindustrie, infra en energiesector. Daardoor ken ik beide kanten: de juridische norm én de dagelijkse realiteit van operatie, productie en veiligheid.
Mijn juridische achtergrond ligt in de Arbowet en in Seveso-wet- en regelgeving. Die combinatie gebruik ik om rechtspraak, toezicht en praktijk te vertalen naar inzichten waar management en veiligheidsprofessionals direct iets mee kunnen.
Alle informatie in dit artikel wordt op persoonlijke titel gepubliceerd. De inhoud weerspiegelt mijn eigen kennis, visie en ervaring, niet die van (voormalige) werkgevers of organisaties waarbij ik betrokken ben of ben geweest en vormt geen juridisch advies.
© 2026 Adam Ziolo. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.