1. Eén ongeval, meerdere verantwoordelijke partijen
De Trapgatzaak: een schilder moest in een pand in aanbouw een plafond spuiten. Om ruimte te maken voor een schaarhoogwerker ruimde hij samen met collega’s de vloer op. In een hoek lag een houten plaat. Hij hield deze voor los materiaal, tilde haar op en viel door het trapgat eronder. Ruim drie meter lager kwam hij op de betonnen keldervloer terecht. Hij liep een incomplete dwarslaesie op (Ziolo A. Vastgoed)opdrachtgever, projectmanager en bouwbegeleider veroordeeld tot schadevergoeding na bedrijfsongeval van zzp’er op de bouwplaats).
De opdrachtgever had verschillende nevenaannemers gecontracteerd. Het VGM-plan was gebaseerd op een template uit een ander project. De beschreven functies pasten niet bij de projectorganisatie. De projectmanager en bouwbegeleider hadden het plan niet ondertekend en betwistten achteraf hun veiligheidsrol. Volgens de rechter had niemand de verantwoordelijkheid voor de veilige bouwomgeving, het toezicht en de naleving van de veiligheidsvoorschriften aantoonbaar op zich genomen. (Rb. Oost-Brabant 18 december 2025, ECLI:NL:RBOBR:2025:8879).
Wat in de Trapgatzaak binnen één project zichtbaar werd, kan bij meerjarig vastgoedonderhoud ongemerkt uitgroeien tot een structureel probleem in de veiligheidsgovernance.
2. Bij meerjarig onderhoud raakt hetzelfde probleem uit beeld
Deze zaak ging over één bouwproject, redelijk overzichtelijk dus. Bij meerjarig onderhoud aan vastgoed raakt een vergelijkbaar organisatieprobleem echter verspreid over meerdere, zo niet honderden of duizenden panden. Denk aan een woningcorporatie, gemeente, zorginstelling of vastgoedeigenaar die bijvoorbeeld één meerjarige overeenkomst met één onderhoudspartij sluit. Die partij voert gedurende meerdere jaren werkzaamheden uit aan tientallen of honderden panden. Dat onderhoud zal bestaan uit afzonderlijke opdrachten voor storingen, lekkages, schilderwerk, installaties, daken en andere onderhoudswerkzaamheden.
De exacte locatie en het soort werkzaamheden worden vaak pas duidelijk wanneer een werkbon wordt aangemaakt. Daardoor lijkt elk bouwwerk een afzonderlijk veiligheidsvraagstuk.
Bij meerjarige onderhoudsovereenkomsten ligt de bestuurlijke uitdaging echter in het doeltreffend en aantoonbaar organiseren van de opdrachtgeversverplichtingen uit de bouwprocesbepalingen.
3. Tachtig panden vragen niet om tachtig veiligheidsorganisaties
Uit mijn praktijk blijkt dat vastgoedorganisaties vaak het idee hebben dat zij voor elk pand binnen één onderhoudscontract een afzonderlijk V&G-plan nodig hebben. Maar dat is niet zo.
De afzonderlijke panden behouden hun eigen kenmerken, omstandigheden en veiligheidsinformatie (V&G-dossier). De werkzaamheden daarentegen worden uitgevoerd binnen hetzelfde onderhoudscontract, door dezelfde uitvoerende partij en vanuit dezelfde projectorganisatie. Een vastgoedorganisatie met tachtig panden hoeft daarom geen tachtig afzonderlijke veiligheidsorganisaties op te richten. Zij moet rond het meerjarige onderhoudscontract één bestuurbare governance organiseren.
Het onderhoudscontract vormt het niveau waarop de opdrachtgever de gemeenschappelijke verantwoordelijkheden, informatieoverdracht, beoordeling, besluitvorming en escalatie in het kader van verantwoord opdrachtgeverschap inricht. Vervolgens moet deze organisatie aansluiten op het afzonderlijke bouwwerk en de concrete werkzaamheden.
Honderd kleine opdrachten vragen niet om honderd losse systemen. Zij vragen om één aantoonbare governance op contractniveau.
4. De directie hoeft geen werkbonnen te controleren, maar moet wel in control zijn
Doen wij als opdrachtgever de juiste dingen en kunnen wij aantonen dat wij binnen de gehele overeenkomst in control zijn?
De directie hoeft afzonderlijke reparaties en werkbonnen niet zelf op veiligheid te beoordelen. Zij moet wel kunnen aantonen dat risicovolle werkzaamheden tijdig worden herkend en pas starten wanneer de benodigde informatie, organisatie en veilige randvoorwaarden aanwezig zijn.
Omdat veel onderhoudswerkzaamheden vooraf niet vaststaan, vraagt dit om een vaste werkwijze en een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden. Vastgoedbeheer, inkoop, contractmanagement, HSE en de aannemer vervullen daarin ieder een eigen rol. Zonder centrale regie bestaat het risico dat niemand zicht houdt op het geheel.
De directie heeft daarom gerichte informatie nodig over terugkerende veiligheidsafwijkingen, ontbrekende V&G-dossiers en situaties waarin planning of budget een verantwoorde uitvoering belemmert. Deze rapportage laat zien of de afspraken binnen de onderhoudsovereenkomst in de praktijk werken en waar bijsturing nodig is.
Dit is één van de belangrijkste lessen uit de Trapgatzaak: zijn wij in control over de veiligheid en doen wij als opdrachtgever de juiste dingen?
5. De bestuurlijke toets
Voor directies van vastgoedorganisaties zijn drie punten bepalend:
- Wie is namens de directie verantwoordelijk voor de werking van de veiligheidsgovernance binnen de onderhoudsovereenkomst?
- Hoe verbindt de projectorganisatie de overeenkomst met de informatie over de afzonderlijke panden en werkzaamheden?
- Hoe stelt de directie periodiek vast dat opdrachten met veiligheidsrisico’s tijdig worden herkend, veiligheidskundig worden beoordeeld en niet starten zolang een veilige uitvoering onvoldoende is geborgd?
Als de organisatie deze punten niet eenduidig kan beantwoorden, ontbreekt mogelijk aantoonbare regie. Na een incident moet de opdrachtgever kunnen uitleggen hoe hij zijn verplichtingen binnen de overeenkomst organiseerde, welke informatie beschikbaar was, wie besliste over de start en hoe de werking van het systeem werd gecontroleerd.
De Trapgatzaak laat zien dat de aanwezigheid van deskundigen en documenten daarvoor onvoldoende is. Rollen, informatie, bevoegdheden en uitvoering moeten op elkaar aansluiten.
Dit is Legal Safety Governance® bij meerjarig onderhoud: juridische verplichtingen vertalen naar een contractorganisatie waarin verantwoordelijkheden, informatie en besluitvorming aantoonbaar samenkomen.
Deze behoefte ontstaat vooral bij de aanbesteding, verlenging of herinrichting van een meerjarige onderhoudsovereenkomst. Bij meerjarig vastgoedonderhoud ondersteun ik opdrachtgevers met doorlopende EHS-regie. Ik help deze governance inrichten, bewaak de werking gedurende de looptijd van het onderhoudscontract en rapporteer hierover periodiek aan management of directie.
