Door Adam Ziolo 1. Inleiding
Stel je voor: de preventiemedewerker meldt dat werknemers op een afdeling onvoldoende beschermd zijn tegen gevaarlijke stoffen. Hij verwijst naar meetresultaten en heeft het probleem meerdere keren besproken. Toch zijn de noodzakelijke maatregelen nog niet uitgevoerd, terwijl het bedrijf in zijn veiligheidsstrategie heeft vastgelegd dat het de blootstelling wil verminderen.
Aanpassing van de afzuiging is genoemd, maar vraagt om extra middelen. Ondertussen wordt doorgewerkt. Welke bescherming is nu nodig, welke structurele oplossing is passend en wat houdt de uitvoering tegen?
Deze denkbeeldige situatie roept de vraag op hoe management ervoor zorgt dat de bevindingen van de preventiemedewerker leiden tot besluiten en maatregelen die werknemers daadwerkelijk beschermen.
2. Wat betekent de veiligheidsstrategie voor dit probleem?
In mijn eerdere artikel ‘Zonder samenhang tussen missie, visie en veiligheidsdoelstellingen blijft veiligheid stuurloos’ besprak ik hoe deze onderdelen elkaar versterken. De missie beschrijft waar de organisatie voor staat, de visie geeft richting en de veiligheidsdoelstellingen maken concreet wat zij wil bereiken. Die uitgangspunten moeten doorwerken in de aanpak op de afdeling. Los daarvan gelden de wettelijke verplichtingen: de werkgever moet beleid voeren voor zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden en risico’s zoveel mogelijk bij de bron voorkomen of beperken (art. 3 lid 1 Arbowet).
Dit betekent voor management dat duidelijk moet zijn welke bescherming nodig is. Daarvoor moet eerst de beschikbare informatie worden beoordeeld.
3. Welke informatie heeft management nodig?
Management heeft inzicht nodig in de blootstelling, noodzakelijke maatregelen en onzekerheden. De preventiemedewerker kan deze informatie bijeenbrengen vanuit zijn ondersteuning van de werkgever en bijdrage aan de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) (art. 13 leden 1 en 7 Arbowet). Zo kan onduidelijk zijn of metingen alle werkzaamheden en werknemers omvatten. Samen met deskundigen kan hij aangeven welke conclusies mogelijk zijn en welk aanvullend onderzoek nodig is. Daarbij moet worden beoordeeld welke bescherming direct nodig is en of en onder welke voorwaarden het werk kan doorgaan.
Onderzoek naar ontbrekende informatie mag maatregelen die al noodzakelijk zijn niet vertragen.
4. Hoe worden maatregelen en middelen gekozen?
Bij de keuze geldt de arbeidshygiënische strategie. Eerst wordt beoordeeld of de gevaarlijke stof kan worden vervangen. Wanneer dat redelijkerwijs niet mogelijk is of onvoldoende bescherming biedt, volgen technische maatregelen. Vervolgens komen collectieve beschermingsmaatregelen bij de bron of organisatorische maatregelen en uiteindelijk persoonlijke beschermingsmiddelen aan de orde, voor zover eerdere maatregelen redelijkerwijs niet mogelijk zijn of onvoldoende beschermen (art. 4.4 Arbobesluit). Dit houdt in dat afzuiging niet vanzelfsprekend het vertrekpunt is. Eerst moet duidelijk zijn welke oplossing volgens deze volgorde passend is. Een besluitvoorstel brengt vervolgens de maatregelen, kosten, gevolgen voor het werk en termijnen samen. Ontbreekt budget, dan moet duidelijk zijn wie aanvullende middelen kan vrijmaken. De werkgever moet bevoegdheden en verantwoordelijkheden goed verdelen (art. 3 lid 3 Arbowet).
Bij de voorbereiding van deze keuzes hoort ook de werknemersvertegenwoordiging.
5. Hoe wordt de OR betrokken?
De werkgever raadpleegt de OR over het arbobeleid en de uitvoering daarvan. Zij wisselen actief informatie uit en de OR kan voorstellen doen. De RI&E is uitdrukkelijk genoemd als onderwerp van raadpleging (art. 12 leden 1 en 2 Arbowet). Sinds 1 juli 2026 is deze bestaande regeling verruimd en verduidelijkt. Volgens de wetgever betekent raadplegen een gedachtewisseling en dialoog. De werkgever organiseert deze raadpleging; de OR moet tijdig kunnen adviseren over voorgenomen maatregelen en voorstellen kunnen doen (Kamerstukken II 2024/25, 36 796, nr. 3, § 2.2). Voor de praktijk betekent dit dat de OR tijdens de voorbereiding wordt betrokken, wanneer zijn inbreng nog invloed kan hebben. Bij het blootstellingsprobleem kunnen meetresultaten, ontbrekende informatie en voorgenomen maatregelen worden besproken.
De OR brengt werknemerservaringen en organisatiekennis in. De preventiemedewerker levert deskundige ondersteuning; overleg met hem vervangt de raadpleging niet. De werkgever blijft verantwoordelijk voor de aanpak en uitvoering.
6. Hoe worden uitvoering en resultaat gevolgd?
Na de besluitvorming maken afspraken over uitvoering, middelen en termijnen zichtbaar wie wat doet. De voortgangsrapportage moet daarbij inzicht bieden in de bescherming tijdens de dagelijkse werkzaamheden. Het plaatsen van een installatie toont op zichzelf nog niet aan dat de blootstelling voldoende wordt beheerst. Wanneer hetzelfde probleem terugkomt, moet het managementoverleg duidelijk maken wat de aanpak tegenhoudt en wie daarover kan beslissen. Dat kan gaan om ontbrekende informatie, vertraagde uitvoering of onvoldoende werkende maatregelen.
Dat het laten voortbestaan van een bekend risico ook persoonlijke strafrechtelijke gevolgen kan hebben, blijkt uit de Formaldehydezaak waarover ik eerder schreef (Hoe een Vice President werd veroordeeld voor blootstelling aan een kankerverwekkende stof op één van zijn vier plants). Daar werden de plantmanager en de Vice President Operations veroordeeld wegens feitelijk leidinggeven aan arbo-overtredingen. Het hof betrok daarbij hun kennis van de blootstelling, hun mogelijkheden om maatregelen te nemen en het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans dat de verboden gedragingen voortduurden (Hof Arnhem-Leeuwarden 14 januari 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:181 en ECLI:NL:GHARL:2026:182).
De beoordeling van de resultaten vormt vervolgens de basis voor bijsturing van het arbobeleid en de maatregelen (art. 3 lid 4 Arbowet).
7. Conclusie
Bij een terugkerend veiligheidsprobleem moet management drie vragen kunnen beantwoorden:
- Hoe beschermen we werknemers nu? Welke maatregelen zijn direct nodig en onder welke voorwaarden kan het werk doorgaan?
- Hoe lossen we het structureel op? Welke oplossing volgt, wie stelt middelen beschikbaar en wanneer wordt de werking beoordeeld?
- Wie grijpt in als de aanpak vastloopt? Wie beslist bij ontbrekend budget, vertraging of onvoldoende bescherming?
De preventiemedewerker en OR leveren ieder hun bijdrage. Management verbindt die aan besluiten en uitvoering. Zo krijgen missie, visie en veiligheidsdoelstellingen betekenis. Daar ligt de waarde van Legal Safety Governance®: bekende risico’s aanpakken en bijsturen wanneer bescherming uitblijft.