1. Drie zaken en managementrisico’s achteraf
De afgelopen jaren zijn er steeds meer rechtszaken en handhavingstrajecten waarin opdrachtgevers worden aangesproken op hun verantwoordelijkheden rond het V&G-plan (artikel 2.28 Arbobesluit). Drie daarvan staan in dit artikel centraal. Voor directie en management zijn deze zaken relevant omdat zij vooral laten zien welke juridische en bestuurlijke risico’s ontstaan wanneer vooraf niet is georganiseerd wie voor het V&G-plan verantwoordelijk is en het beoordeelt, wie over de start van werkzaamheden beslist en wie bij veiligheidsafwijkingen moet ingrijpen.
a) V&G-plan niet aanwezig
De eerste zaak was een strafrechtelijke zaak. In deze zaak ontbrak een vereist V&G-(deel)plan voor graafwerkzaamheden. De risico’s van deze werkzaamheden zouden later aan het bestaande V&G-plan worden toegevoegd in de vorm van een V&G-(deel)plan, maar dat gebeurde niet. De werkzaamheden begonnen desondanks en er vond een bedrijfsongeval plaats waarbij een werknemer van de onderaannemer overleed.
Hiervoor werden de opdrachtgever en de directeur van de onderaannemer strafrechtelijk veroordeeld (Rb. Oost-Brabant, ECLI:NL:RBOBR:2018:1624).
b) V&G-plan niet ondertekend door opdrachtgever
De tweede zaak betrof een civielrechtelijke claim na een ernstig arbeidsongeval. Een zzp-schilder tilde tijdens opruimwerkzaamheden een ongemarkeerde en niet-verankerde houten plaat op, viel door het trapgat eronder en liep een incomplete dwarslaesie op.
Er was wel een V&G-plan, in deze zaak een VGM-plan genoemd, maar dit was afkomstig uit een eerder project, niet aangepast en niet ondertekend. De rechter heeft geoordeeld dat door het feit dat het niet ondertekend was, niet vaststond dat de daarin genoemde functionarissen hun taken en verantwoordelijkheden hadden aanvaard. Hierdoor was niemand namens de opdrachtgever aantoonbaar belast met de algemene veiligheidsregie op de bouwplaats. In samenhang met de overige tekortkomingen leidde dit tot civielrechtelijke aansprakelijkheid, niet alleen van de opdrachtgever, maar ook van degenen die namens hem hadden moeten handelen en het V&G-plan daadwerkelijk hadden moeten ondertekenen. (Rb. Oost-Brabant 18 december 2025, ECLI:NL:RBOBR:2025:8879).
De opdrachtgever, projectmanager en bouwbegeleider werden veroordeeld tot vergoeding van de financiële schade die de schilder als gevolg van het arbeidsongeval had geleden.
c) V&G-plan getekend ‘voor gezien’
‘Voor gezien’ tekenen: is dat juridisch wel verstandig? Een opdrachtgever die een V&G-plan uitsluitend ‘voor gezien’ ondertekent, legt daarmee in alleen ontvangst of kennisneming vast. De woorden onder de handtekening veranderen niets aan de verantwoordelijkheid die het Arbobesluit bij de opdrachtgever legt. Dit blijkt ook uit de rechtspraak. In een andere, strafrechtelijke, context heeft de Hoge Raad geoordeeld dat een ondertekening ‘voor gezien’ niet in de plaats kon treden van een wettelijk voorgeschreven handeling. Die rechtspraak ziet niet op V&G-plannen, maar illustreert wel dat enkel een ondertekening niet een wettelijk vereiste actieve handeling zal vervangen (HR 3 maart 2026, ECLI:NL:PHR:2026:175 + HR 31 maart ECLI:NL:HR:2026:497).
De juridische gevolgen en risico’s voor de opdrachtgever verschillen dus:
· in de eerste zaak: een strafrechtelijke veroordeling;
· in de tweede zaak: een civielrechtelijke veroordeling tot schadevergoeding;
· een ondertekening ‘voor gezien’ niet in de plaats kon treden van een wettelijk voorgeschreven handeling
2. Relevant voor infra-, energie-, vastgoed- en Sevesosector
Deze problematiek speelt niet alleen bij grote nieuwbouwprojecten. Zij kan zich ook voordoen bij verbouwingen, onderhoud, shutdowns, uitbreidingen en contractorwerkzaamheden op bestaande locaties, onder meer in de infra-, energie-, vastgoed- en Sevesosector.
Iedere werkgever blijft verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van zijn eigen werknemers. Dat neemt niet weg dat de opdrachtgever zijn eigen wettelijke verplichtingen binnen het bouwproces moet organiseren (de vergewisplicht). Een gebrekkig V&G-proces bij opdrachtgevers kan leiden tot bestuurlijke stillegging en boetes, vertraging, aanvullende kosten, verstoring van de bedrijfsvoering en strafrechtelijke vervolging.
Waar de bouwprocesbepalingen een V&G-plan vereisen, moet daarom niet alleen een tijdig en projectspecifiek V&G-plan aanwezig zijn. Ook moet duidelijk zijn:
a) Strategisch
- bij wie de wettelijke eindverantwoordelijkheid ligt en hoe de uitvoering daarvan binnen de organisatie is belegd;
- hoe directie en management vaststellen dat het V&G-proces in de praktijk werkt.
b) Tactisch
- welke informatie voor de beoordeling van het V&G-plan beschikbaar moet zijn;
- wie het V&G-plan inhoudelijk beoordeelt;
- wie bevoegd is het V&G-plan namens de opdrachtgever te ondertekenen;
- wie vaststelt welke veiligheidsmaatregelen en randvoorwaarden noodzakelijk zijn;
- wie bevoegd is om over aanvullende maatregelen, tijd en budget te beslissen;
- naar welk bevoegd managementniveau afwijkingen worden geëscaleerd;
- wie toestemming geeft om met de werkzaamheden te starten.
c) Operationeel
- wie controleert of vóór de start aan de gestelde voorwaarden is voldaan;
- wie de werkzaamheden feitelijk vrijgeeft;
- wie bij ontbrekende informatie, maatregelen of gewijzigde omstandigheden bevoegd is om direct in te grijpen en het werk te onderbreken.\
Daarmee verandert de centrale vraag van “Is er een V&G-plan?” naar:
“Hoe zijn de beoordeling, taakaanvaarding en besluitvorming rondom het V&G-plan georganiseerd?”
3. Bestuurlijke uitdaging
Als je naar deze drie zaken kijkt dan zie je dat een bestuurlijke uitdaging ontstaat wanneer recht, veiligheid en management binnen één werkend systeem moeten worden samengebracht.
De directie moet kunnen uitleggen hoe de veiligheidsregie is georganiseerd. De plantmanager moet weten of werkzaamheden mogen starten wanneer risico-informatie of goedkeuring ontbreekt. De EHS-manager moet beschikken over een duidelijke verantwoordelijkheid én voldoende mandaat en de veiligheidskundige moet erop kunnen vertrouwen dat zijn inhoudelijke beoordeling organisatorisch wordt opgevolgd.
Wanneer deze rollen en de resultaten daarvan niet op elkaar aansluiten, kan een V&G-plan formeel aanwezig zijn, maar dan neemt niemand werkelijk verantwoordelijkheid voor de inhoud, besluitvorming en opvolging.
4. De controlevraag voor je organisatie
Kan je organisatie binnen tien minuten aantonen wie het V&G-plan inhoudelijk beoordeelt, wie over de start beslist en wie bevoegd is om het werk te onderbreken?
Wanneer deze vragen binnen een project niet eenduidig kunnen worden beantwoord, ligt het probleem meestal niet alleen in het V&G-plan. Dan sluiten verantwoordelijkheden, informatie, bevoegdheden en besluitvorming mogelijk niet op elkaar aan.
Dan heeft de organisatie een governanceprobleem.
Met een Legal Safety Governance®-review beoordeel ik daarom niet alleen het document, maar juist of de verantwoordelijkheden, bevoegdheden en feitelijke besluitvorming eromheen aantoonbaar op elkaar aansluiten.
Ik behandelde deze drie zaken afzonderlijk in:
