Door Adam Ziolo 
Van missie en visie naar strategie, met focus en richting
1. Het beginpunt van strategisch veiligheidsleiderschap
In mijn vorige artikel ‘Zonder samenhang tussen missie, visie en veiligheidsdoelstellingen blijft veiligheid stuurloos’ beschreef ik hoe missie, visie en veiligheidsdoelstellingen samen het kompas vormen voor leiderschap in veiligheid. De missie geeft betekenis, de visie geeft richting, en de doelstellingen brengen gedrag op gang. Maar juist als die drie niet op elkaar zijn afgestemd, ontstaat fragmentatie. Veiligheid wordt dan iets wat ‘ergens’ wel op papier staat, maar nergens echt leeft. Je ziet namelijk een missie die spreekt over zorg voor mens en milieu, een visie die draait om groei, innovatie en efficiëntie en doelstellingen die zich beperken tot ‘nul incidenten’, auditresultaten en meldingspercentages.
De vraag die dan rijst is: hoe verbind je deze lagen tot één geheel die medewerkers richting, overtuiging én actie geeft? Het antwoord is: via een veiligheidsstrategie.
In dit artikel laat ik zien hoe je vanuit je missie en visie komt tot veiligheidsdoelstellingen — door ze strategisch te verankeren. Niet als losse elementen, maar als één geheel dat richting geeft, leiderschap eist en cultuur activeert.
2. Wat is een veiligheidsstrategie?
Wanneer je het woord ‘strategie’ hoort, denk je wellicht aan marktaandeel, concurrentie, groei of digitalisering. Zelden wordt ‘veiligheid’ spontaan genoemd als strategisch thema en als het al opduikt, dan zie je het als afgeleid domein: iets voor de afdeling EHS/QHSE. Maar dat is een fundamentele misvatting.
Zoals ik zelf leerde tijdens mijn opleiding aan de Erasmus Universiteit draait strategie om het maken van keuzes over hoe een organisatie haar doelen bereikt, gegeven de context waarin zij opereert. Het gaat dus niet om alles willen aanpakken, maar om keuzes durven maken die recht doen aan de missie én passen bij de omgeving waarin je opereert.
Er is geen verschil tussen corporate strategie en veiligheidsstrategie. Als veiligheid in de missie en visie van je organisatie staat, dan hoort zij ook thuis in de kern van je strategische besluitvorming.
2.1 Waaruit bestaat je veiligheidsstrategie?
Een veiligheidsstrategie is geen lijst met veiligheidsdoelstellingen en ook geen veiligheidsjaarplan. Het is een denkkader dat keuzes maakt en geeft richting aan gedrag, leiderschap en middelen. Strategie komt vóór veiligheidsdoelstellingen en vertelt je hoe je je veiligheidsdoelstellingen verstandig, gefocust en geloofwaardig realiseert. Daarna komt je veiligheidsjaarplan, een verzameling van acties, deadlines en KPI’s. Deze zijn noodzakelijk voor de uitvoering, maar pas zinnig als je eerst hebt bepaald waarom je bepaalde keuzes maakt (Kenny, G. (2014, november 19). A List of Goals Is Not a Strategy. Harvard Business Review).
Een effectieve veiligheidsstrategie bestaat uit drie onderdelen:
- Een analyse van het kernprobleem
- Een richtinggevende leidraad (guiding policy)
- Samenhangende acties die elkaar versterken
a) Analyse
Een heldere analyse van het kernprobleem dat moet worden opgelost. Dit is géén beschrijving van alles wat misgaat, maar een scherpe duiding van het centrale obstakel. Deze duiding is niet “we willen minder incidenten”, maar: waarom melden operators geen onveilige situaties meer? Waarom voelt de contractor zich niet gehoord? Waarom vertrouwen technici de rapportages van de nachtdienst niet? Die duiding is nodig om vervolgens koers te bepalen. Die heb je nodig in de volgende stap.
b) Richtinggevende leidraad (Guiding policy): welke koers kies je?
Hier moet je scherp zijn in je strategische keuzes. Als je een veiligheidsstrategie ontwikkelt voor een aanzienlijk aantal infrastructurele projecten of meerdere fabrieken of raffinaderijen zal de complexiteit toenemen en het aantal keuzes afnemen. Dat wil zeggen dat je scherpe keuzes moet maken in wat het grootste probleem voor de veiligheid en gezondheid van je werknemers en omgeving is. Je kunt niet alles in een keer doen, daar heb je de middelen en personeel niet voor.
Stel jezelf de vraag: Hoe gaan we dit probleem strategisch te lijf?
Hier maak je dus een keuze in:
- sturen we op compliance en dus ook handhaving of bouwen we eerst aan vertrouwen?
- investeren we in audits dus beeldvorming of in leiderschapsontwikkeling of
- kiezen we voor gedragsinterventies of wellicht aanpassingen aan ons systeem. Denk hierbij aan de conclusies in mijn artikel ‘Wat 15 Seveso-incidenten onthullen over leiderschap in veiligheid’.
Een goede strategie geeft dus richting en sluit ook dingen uit = maakt keuzes. Je kunt niet én iedereen trainen én alles meten én direct een geslaagde veiligheidscultuurverandering verwachten. Dat is geen strategie, dat is een wensenlijst (Martin, R., & Lafley, A. G. (2013). Bringing science to the art of strategy. Harvard Business Review, 91(9).
c) Samenhangende acties
Samenhangende acties zijn maatregelen die elkaar logisch versterken en gericht zijn op één strategisch doel. Geschikt om voor meerdere plants, fabrieken of infrastructurele projecten toe te passen. Het is een samenhangend geheel dat voortkomt uit je analyse en je koers (Rumelt, R. P. (2011). Good strategy / Bad strategy: The difference and why it matters. New York: Crown Business).
Voorbeeld Samenhangende acties voor de analyse en koers: ‘de analyse wijst uit dat contractors zich niet gehoord voelen, we nemen maatregelen die hun positie versterken, van onboarding tot slotgesprekken’:
- Onboarding met duidelijke mandaten
- Wekelijkse veiligheidsoverleggen met álle lagen
- Aparte meldlijn voor contractors
- Leiderschapstraining voor uitvoerend toezicht
- Slotevaluaties waarin feedback van contractors verplicht is
Wat is het verschil tussen deze acties en veiligheidsdoelstellingen. Het grote verschil waarop zoveel bedrijven door de toezichthouder aangesproken worden: ze zijn niet meetbaar = niet doelgedreven en dus weinig concreet. Daarom lees je in handhavingspublicaties en rechtspraak dat veiligheidsdoelstellingen bij bezochte bedrijven op strategisch niveau blijven. Maar zodra je schrijft “80% deelname”, “per week”, “X meldingen”, dan heb je een veiligheidsdoelstelling = deze is meetbaar en dus concreet.
3. Slot: wat vraagt veiligheidsstrategie van C-level leiderschap?
Een veiligheidsstrategie vraagt iets anders dan een verbeterprogramma of checklist. Het begint bij scherpte, richting en de bereidheid om keuzes te maken: veiligheid verankeren in missie en visie, zodat ze via strategie doorwerkt in meetbare doelstellingen. Niet méér acties of meer data, maar betere keuzes: wat doen we wel, wat niet, en waar leggen we eigenaarschap neer? Je kunt je mensen en financiële middelen slechts één keer inzetten. Daarom positioneert een goede strategie veiligheid zó dat deze richting geeft aan besluitvorming, prioriteiten en organisatieontwikkeling.
Juist in sectoren als industrie, infra en energie, waar interne standaarden, wetgeving en belangen van stakeholders samenkomen, wordt duidelijk wie koers durft te bepalen en wie het strategische verhaal van veiligheid weet te dragen. Daar begint geloofwaardig leiderschap in veiligheid.