Door Adam Ziolo 
1. Van vertrouwen naar verantwoordelijkheid
In mijn eerdere artikelen over de piramide van Lencioni liet ik zien hoe de opbouw naar een volwassen en effectief team begint bij vertrouwen, zoals beschreven in Sterk leiderschap in veiligheid begint bij vertrouwen: 4 praktische stappen, en hoe dat vertrouwen de basis vormt voor open discussie en betrokkenheid, zoals ik uiteenzette in Leiderschap in veiligheid: zonder open discussie geen betrokkenheid en zonder betrokkenheid geen veiligheid. Deze twee lagen zijn onmisbaar, maar niet voldoende. Betrokkenheid krijgt pas echte waarde als jij en je team ook daadwerkelijk verantwoordelijkheid nemen.
Het vermijden van verantwoordelijkheid is een veelvoorkomend struikelblok. In de context van arbeidsveiligheid heeft dat directe gevolgen: afspraken vervagen, risicovolle situaties worden genegeerd en niemand voelt zich geroepen om in te grijpen. Zo sluipt er langzaam een erosie in jouw veiligheidscultuur.
2. Wat verantwoordelijkheid nemen voor jou als EHS-leider betekent
Als EHS-leider moet je beseffen dat verantwoordelijkheid nemen verder gaat dan het uitvoeren van je eigen taken. Het is het actief bewaken van gezamenlijke afspraken en het aanspreken van collega’s wanneer die in gevaar komen. Het is het verschil tussen “ik doe mijn werk” en “ik zorg dat wij veilig werken”. In volwassen teams is dat geen uitzondering, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks handelen. Toch merk je waarschijnlijk dat aanspreken soms lastig kan zijn. Misschien vrees je dat het de relatie schaadt, wil je een conflict vermijden of denk je dat het niet jouw rol is. Maar als jij deze stap niet zet, blijft onveilig gedrag ongemoeid. Ook wanneer iedereen weet dat het onveilig is.
Daarom begint veiligheid bij jou als EHS-leider. Zo kun je dat doen:
- Betrek het team bij het stellen van doelen: betrek je team bij het formuleren van veiligheidsdoelstellingen. Als je je team laat meedenken over richting en prioriteiten, begrijpen ze deze beter en ontstaat er meer vertrouwen in het proces
- Stimuleer “peer-to-peer accountability”: verantwoording is niet alleen een top‑down kwestie. Waardeer medewerkers die anderen aan spreken. Beloon niet alleen het eindresultaat, maar ook het proces dat tot veiligheid leidt. Zo leer je je team dat veiligheid geen KPI is die je afvinkt, maar een gedeelde voortdurende inspanning.
- Maak verwachtingen en afspraken concreet: maak duidelijke afspraken: wat moet er gebeuren, wanneer, met welke middelen. Dit vormt een praktisch kader waarbinnen verantwoordelijkheid concreet wordt.
- Zorg voor leermomenten : verantwoordelijkheid nemen betekent ook gevolg geven aan afspraken. Niet door alleen te herhalen dat verantwoordelijkheid in veiligheid belangrijk is, maar door het zichtbaar, concreet en haalbaar te maken. Afspraken mogen niet alleen op papier bestaan, maar moeten gekoppeld zijn aan gedrag dat dagelijks wordt besproken, bewaakt en bijgestuurd. Incidenten en bijna-ongevallen bespreek je openlijk om ervan te leren. Afwijkingen corrigeer je direct, ook als dat ongemakkelijk is. Veilig werken wordt zo geen opgelegde regel, maar een collectieve reflex.
3. Conclusie
Verantwoordelijkheid nemen is de stap die laat zien of vertrouwen, betrokkenheid en openheid echt verankerd zijn in jouw veiligheidscultuur.
Zoals ik in Wat EHS-leiders kunnen leren van The Five Dysfunctions of a Team beschreef, is jouw leiderschapsgedrag vaak de doorslaggevende factor voor veiligheidsprestaties. Het ontbreken van verantwoordelijkheid werkt net zo sluipend als het ontbreken van vertrouwen: risico’s stapelen zich op onder de oppervlakte totdat een incident alles zichtbaar maakt.
Jij bent de katalysator die ervoor zorgt dat verantwoordelijkheid geen abstract begrip blijft, maar een concrete praktijk op de werkvloer.